“సూర్యుడి నడకలో సిరుల సంక్రాంతి”
(రైతు – ప్రకృతి – సంస్కృతి మహాకావ్యం)
- కంచర్ల సుబ్బానాయుడు
అధ్యాయం – 1 : భూమి శ్వాస – రైతు నిశ్వాస
(దీర్ఘ వచన కవిత)
భూమి
ఈ రోజు నిట్టూర్పు విడిచింది…
చీలిన చెమటను తుడుచుకుంది…
ఎండకు ఎండిపోయిన తన ఒడిలో
కొత్త ధాన్యాన్ని నిద్రపుచ్చింది.
రైతు
తన వెన్నుపోటు నొప్పిని
విత్తనాలపై పరచి
ఆకాశాన్ని చూసి
మాటలేక ప్రార్థించాడు.
సంవత్సరం పొడవునా
అతని పాదముద్రలే
పొలాల కవితలు…
వర్షం వస్తే – నిట్టూర్పు,
వర్షం పోతే – నిశ్శబ్దం.
ఈ రోజు మాత్రం
సూర్యుడు తన నడక మార్చాడు…
దక్షిణం నుంచి ఉత్తరానికి
రైతు జీవితానికి
ఆశ దిశ చూపించాడు.
కంకుల మీద
బంగారం మొలిచింది…
అది నాణే కాదు
ఆకలిని జయించిన
మనిషి గెలుపు.
భూమి అడిగింది కాదు
అయినా ఇచ్చింది…
రైతు కోరలేదు
అయినా కృతజ్ఞతగా
తలవంచాడు.
ఇదే సంక్రాంతి…
దేవుడి పండుగ కాదు,
రైతు ఊపిరి పండుగ.
ఇదే మహాకావ్య ఆరంభం…
ఒక ఇంటి పండుగ కాదు,
ఒక నాగరికత ఉత్సవం.
📖 అధ్యాయం – 2
ధనుర్మాస దీప్తి – గ్రామాల శోభ
(దీర్ఘ వచన కవిత)
ధనుస్సు ఎక్కిన సూర్యుడు
నెల రోజుల పాట…
గ్రామాల మీద వెలుగును
మెల్లగా ఒలిపాడు.
ఈ కాలంలో
ఇంటి గడపలు కూడా
పవిత్రంగా మారతాయి…
చెత్త కాదు తొలగించేది,
చీకటి.
అలికిన మట్టి
సున్నపు గోడలపై
పసుపు గీతలుగా నవ్వింది…
ఇంటి గుండెల్లో
పండుగ ప్రవేశించింది.
వేకువ ఝామున
మంచు ఇంకా నిద్రలో ఉండగానే
ఆడ చేతులు మేల్కొన్నాయి…
రంగవల్లుల కోసం
రంగులు కాదు,
కలలు తెచ్చాయి.
చుక్కల మధ్య
పూలు పుట్టాయి…
పాములు నడిచాయి…
చక్రాలు తిరిగాయి…
అవి కళ కాదు
ఇంటి ప్రార్థనలు.
రోజూ కొత్త ముగ్గు…
రోజూ కొత్త ఆశ…
ముగ్గుల సంఖ్య కాదు
సంవత్సరాల కష్టానికి
లెక్కలు.
ధనుర్మాసంలో
హరిదాసు పాదముద్ర
గ్రామ వీధిలో
శంఖ నాదమై వినిపించింది.
ఇంటి ముందే
పాట పుట్టింది…
పాట వెంట
భక్తి నడిచింది…
భిక్షలో కాదు
దీవెనలో
ఇళ్ళు నిండాయి.
యువకుల కన్నుల్లో
సరదా కదిలింది…
ఎడ్ల పందాల కలలు
కోడి కూకలు
మరో పండుగకు
ముందస్తు సంకేతాలు.
పల్లె
ఈ నెలలో
నగరం కాదు…
పుణ్యక్షేత్రం.
చెరువుల నీరు కూడా
ఈ రోజు
తన ప్రతిబింబాన్ని చూసి
శుభ్రత నేర్చుకుంది.
ధనుర్మాసం
కాలెండర్ పేజీ కాదు…
గ్రామానికి ఇచ్చిన
ఒక శ్వాస.
ఇక్కడ
పండుగ అనేది
ఒక రోజుకి కాదు…
ఒక జీవన విధానం.
సూర్యుడు ఇంకా
ధనుస్సుపై ఉన్నాడే గానీ
గ్రామం అప్పుడే
సంక్రాంతికి సిద్ధమైంది.
📖 అధ్యాయం – 3
భోగి మంట – పాతదనానికి అగ్నిసంస్కారం
(దీర్ఘ వచన కవిత)
రాత్రి ఇంకా
చీకటినే కప్పుకుంది…
అయినా
గ్రామం మేల్కొంది.
వేకువ ముందే
భోగి పిలుపు…
మంట కోసం కాదు
మార్పు కోసం.
ముంగిట్లో
పాత కాలం పేరుకుపోయింది…
విరిగిన కుర్చీలు,
మరిగిన గిన్నెలు,
చినిగిన జ్ఞాపకాలు.
మంట అంటుకుంది…
మంటలోకి
వస్తువులు కాదు
విసుగు పడిపోయింది.
చలి వణుకుతున్న వేళ
అగ్ని
మనిషిని దగ్గరకు తీసుకుంది…
భయపెట్టలేదు
వేడెక్కించింది.
పిల్లల నవ్వులు
మంట చుట్టూ తిరిగాయి…
పెద్దల నిట్టూర్పులు
పొగలో కలిశాయి.
“పాతది పోవాలి”
అనే మాట
మంట చెప్పింది…
“కొత్తదానికి చోటివ్వాలి”
అని బూడిద సాక్ష్యం చెప్పింది.
భోగి
ఒక ఆచారం కాదు…
మనసుకు
ఒక శుభ్రత.
ఇక్కడ
చెత్త కాలిపోలేదు,
చీకటి కరిగింది.
వేడి పెరిగేకొద్దీ
హృదయాలు దగ్గరయ్యాయి…
మంట చుట్టూ
సంబంధాలు మరిగాయి.
ఈ అగ్ని
యుద్ధానికి కాదు…
యుగానికి.
నిన్నటి అలసట
బూడిదయింది…
రేపటి ఆశ
మంటలో మెరిసింది.
భోగి మంట
దేవుడికి కాదు…
మనిషికి.
ఇది
పండుగకు ముందు రోజు కాదు…
పునర్జన్మకు ముందు క్షణం.
📖 అధ్యాయం – 4
హరిదాసుల హరి నాదం
(దీర్ఘ వచన కవిత)
వేకువకు ముందే
గ్రామం చెవులు తెరిచింది…
శంఖనాదం కాదు
భక్తి శ్వాస.
ధనుర్మాసం
పాటగా నడిచింది…
ఆ పాట పాదముద్రలతో
వీధుల్లో దిగింది.
కాషాయ వస్త్రం
వెలుగును ధరించింది…
నామాలు ముఖాన్ని కాదు
మనసును అలంకరించాయి.
తంబురా తీగ
ఊపిరి తీసుకుంది…
చిడతల తాళం
కాలానికి కొలత వేసింది.
“హరిలో రంగ హరి…”
అనే పిలుపు
ఇంటి గడప దాటి
హృదయంలోకి ప్రవేశించింది.
హరిదాసు
యాచకుడు కాదు…
దారిలో నడిచే
దీవెన.
నెత్తిమీద
అక్షయ పాత్ర…
ఖాళీగా లేదు
ఆశతో నిండి ఉంది.
ఇంటి ఇల్లాలు
బియ్యం తీసుకొచ్చింది…
అది దానం కాదు
భక్తి ప్రతిఫలం.
మోకాళ్ల మీద కూర్చుని
దీవెనలు చల్లాడు…
“పుత్ర పౌత్రాభి వృద్ధి”
అనే మాట
వంశానికి విత్తనం.
పిల్లల కళ్ళలో
ఆశ మోకాళ్లబారింది…
అక్షయ పాత్రలో
స్వప్నాలు పడిపోయాయి.
ఊరంతా
పాటలతో నిండిపోయింది…
ఒక్క హరిదాసు కాదు
ఎందరో.
వారి గొంతుల్లో
రామదాసు గానం…
వారి నడకలో
సంప్రదాయం.
ఈ రోజు
హరిదాసులు కనిపిస్తారు…
రేపు
జ్ఞాపకాలలో మిగిలిపోతారు.
కానీ
ఆ నాదం
గ్రామపు రక్తంలో
ఇంకా ప్రవహిస్తూనే ఉంటుంది.
హరిదాసుల హరి నాదం
ఒక ఉదయం కాదు…
ఒక సంస్కృతి మేల్కొలుపు.
📖 అధ్యాయం – 5
జంగం దేవర – శివుని నడిచే ప్రతిరూపం
(దీర్ఘ వచన కవిత)
వేకువ ఇంకా
కళ్లుమూసే ఉంది…
అయినా
శంఖం ఊపిరి తీసుకుంది.
గంట మ్రోగింది…
ఆ శబ్దం
గోడలను కాదు
గుండెలను తట్టింది.
విభూతి రేఖలు
నుదుట కాదు
కాలానికి గుర్తులయ్యాయి…
భస్మం కాదు
భవం.
తలపై
ఫణిచక్ర కిరీటం…
చంకలో జోలె…
చేతిలో కర్ర కాదు
ధర్మం.
హర హర మహాదేవ
శంభో శంకర…
అనే నాదం
వీధుల్లో నడిచింది.
ఇంటి ముందు
జంగం దేవర నిలిచాడు…
అది యాచన కాదు
సాక్షాత్కారం.
ఒకప్పుడు
ఈ తలుపు దాటకపోతే
పెళ్లి ఆగేది…
కర్మ నిలిచేది…
సమయం కూడా
తలవంచేది.
చనిపోయిన వారికి
కర్మలు చేసే చేతులు
జీవించి ఉన్నవారికి
ఆశను ఇచ్చేవి.
బావి ఒడ్డున
పిండాలు పడినప్పుడు
నీరు కూడా
మంత్రం విన్నది.
మిండ జంగాలు…
గంట జంగాలు…
బుడిగె జంగాలు…
వారి పేర్లు కాదు
వారి జీవన పథాలు.
గంట జంగం
బసవేశ్వరుడై
ఇంటింటికి నడిచాడు…
ఓంకార నాదం
తలుపులు తెరిపించింది.
బుడిగె జంగం
కథగా మారి
గ్రామాన్ని కూర్చోబెట్టాడు…
హాస్యగాడు
జీవితాన్ని నవ్వించాడు.
ఈ రోజు
ఆ నడక
మసకబారింది…
ఆ శబ్దం
జ్ఞాపకమైంది.
కానీ
శివుడు
ఎక్కడికీ పోలేదు…
జంగం దేవర
మన స్మృతుల్లో
ఇంకా నడుస్తూనే ఉన్నాడు.
జంగం దేవర
ఒక వ్యక్తి కాదు…
సంక్రాంతి పండుగలో
శివుని ముద్ర.
📖 అధ్యాయం – 6
గంగిరెద్దులు – బుడబుక్కలు – జానపద జయఘోష
(దీర్ఘ వచన కవిత)
వేకువ ఇంకా
చల్లగా ఉంది…
అయినా
వీధులు మేల్కొన్నాయి.
కొమ్ములకు రంగులు పూసిన
గంగిరెద్దులు
సంక్రాంతి వార్తను
ముందే చెప్పాయి.
గంటల మ్రోగుడు
ఎడ్ల మెడలో కాదు
గ్రామ గుండెల్లో.
వారు అడుగులు వేస్తే
భూమి నవ్వింది…
పంట పండిన ఒడిలో
పశువులే దేవుళ్ళయ్యాయి.
బుడబుక్కలవాడు
అర్థరాత్రి కాదు
ఇప్పుడు
పాటగా నడిచాడు.
బుడబుక్క నాదం
భవిష్యత్తు అడిగింది…
గతాన్ని కాదు
గ్రామ విధిని.
పిల్లలు వెనక పరుగులు…
పెద్దలు చిరునవ్వులు…
ఒక మాట
ఒక జోస్యం
ఒక ఆశ.
వేషధారులు
రోజునే రాత్రి చేశారు…
పగటిపూట
కథలు నడిచాయి.
గారడీలు
చేతిలో కాదు
మనసులో జరిగాయి…
మాయ అనేది
నమ్మకంలో పుట్టింది.
జానపద కళాకారులు
పండుగకు అతిథులు కాదు…
సంక్రాంతికే
వేర్లు.
వారి అడుగుల్లో
తాళం ఉంది…
వారి గొంతుల్లో
చరిత్ర ఉంది.
ఈ రోజు
వారి స్వరం
కనుమరుగవుతోంది…
శబ్దం మిగలలేదు
స్మృతి మాత్రమే.
కానీ
ఆ జయఘోష
పల్లె గాలిలో
ఇంకా తేలుతూనే ఉంది.
గంగిరెద్దులు
బుడబుక్కలు
వేషాలు కాదు…
సంక్రాంతి
తనను తాను
చూపించుకున్న విధానం.
📖 అధ్యాయం – 7
గాలిపటాల ఆకాశం – ఉత్తరాయణ ఉత్సవం
సూర్యుడు
దిశ మార్చిన రోజు
ఆకాశం
పిల్లల చేతుల్లోకి వచ్చింది.
రంగుల గాలిపటాలు
తాళ్ళతో కాదు
కలలతో ఎగిరాయి.
గెలుపు ఓటమి కాదు
పోటీ ఇక్కడ…
ఎవరి ఆనందం
ఎత్తుకు పోతుందో చూడటం.
ఆకాశం
ఈ రోజు
పల్లెకు దగ్గరైంది.
📖 అధ్యాయం – 8
కనుమ – పశువుల పూజ – కృతజ్ఞతల కవిత
రైతు
ఈ రోజు
పొలానికి కాదు
పశువుల ముందు నిలిచాడు.
వాటికి
మొక్కులు కాదు
మాటలేని కృతజ్ఞత.
ఎడ్లు
ఈ రోజు
పనిముట్లు కాదు
పూజ్యులు.
కనుమ
మనిషి గొప్పతనాన్ని కాదు
ఆశ్రయాన్ని గుర్తు చేస్తుంది.
📖 అధ్యాయం – 9
పిండివంటల పరిమళం
నువ్వుల వాసన
ఇంటి మూలల్లోకి
స్మృతులను పిలిచింది.
అరిసెలు
చెక్కెర పొంగలి
వంటకాలు కాదు
బంధాలు.
రుచి
నాలుకలో కాదు
మనసులో నిలిచింది.
📖 అధ్యాయం – 10
పూర్వీకుల స్మరణ – ధాన్య నైవేద్యం
చిత్రపటాల ముందు
మాటలు తక్కువ…
కళ్ళలో
గౌరవం ఎక్కువ.
కొత్త ధాన్యం
దేవుడికే కాదు
గతానికి.
పూర్వీకులు
లేరు అనుకుంటాం…
ఈ రోజు
ఇళ్లలో నడుస్తారు.
📖 అధ్యాయం – 11
స్నానాలు – శుద్ధి – శుభారంభం
నీరు
ఈ రోజు
శరీరాన్ని కాదు
కాలాన్ని తాకింది.
తలంటి స్నానం
ఒక ఆచారం కాదు
నవజన్మ.
పండుగ
ఇక్కడే
శరీరంలోకి ప్రవేశించింది.
📖 అధ్యాయం – 12
బంధుమిత్రుల కలయిక – ఇంటిల్లిపాది ఆనందం
పట్టణాలు
ఖాళీ అయ్యాయి…
గ్రామాలు
పూర్తి అయ్యాయి.
తాత–మనవడు
కథలు పంచుకున్నారు…
కాలం
మధ్యలో కూర్చుంది.
సంక్రాంతి
ఒక రోజు కాదు
కుటుంబ పునర్మిళనం.
📖 అధ్యాయం – 13
దానం – సమానత్వం – సామాజిక స్పృహ
పేదరికం
ఈ రోజు
తలవంచదు.
చాకలి, మంగలి
పనివాళ్లు కాదు
పండుగ భాగస్వాములు.
సంక్రాంతి
సంపదను కాదు
సమానత్వాన్ని పంచుతుంది.
📖 అధ్యాయం – 14
ఊరు – నగరం – మారుతున్న సంక్రాంతి
మొబైల్ స్క్రీన్లలో
పండుగ నిలిచింది…
కానీ
మూలాలు పిలుస్తూనే ఉన్నాయి.
మార్పు తప్పదు…
మరిచిపోవడం మాత్రం
నేరం.
📖 అధ్యాయం – 15 (ఉపసంహారం)
సంక్రాంతి – ఒక పండుగ కాదు, ఒక నాగరికత
సంక్రాంతి
సూర్యుడి ప్రయాణం కాదు…
మనిషి
తన మూలాల వైపు నడక.
ఇది
ఒక రోజు పండుగ కాదు,
ఒక జీవన తత్వం.
రైతు చేతుల్లో
భూమి మాట్లాడుతుంది…
గ్రామ గుండెల్లో
సంస్కృతి శ్వాసిస్తుంది.
ఇదే సంక్రాంతి.
ఇదే మన మహాకావ్యం.
-: కంచర్ల సుబ్బానాయుడు
సేవ పబ్లికేషన్స్, తిరుపతి
